Er zijn theesoorten die men drinkt. En er zijn theesoorten die men eerbiedigt. Tie Guan Yin, de legendarische oolong uit Anxi in de provincie Fujian, behoort zonder enige twijfel tot die tweede categorie. Dit is geen thee voor wie haast heeft. Geen thee voor wie z’n tong wil verdoven met melk of suiker. Geen thee voor wie denkt dat alle oolong hetzelfde smaakt. Tie Guan Yin is de vloeibare expressie van devotie, ambacht en terroir, en zoals de naam al suggereert – ‘IJzeren Godin van Barmhartigheid’ – verdient zij meer dan enkel je smaakpapillen: ze eist je aandacht, je tijd en je overgave.
Wat is Tie Guan Yin en waarom is het zo’n cultthee?
Oolongthee is een halffermetente thee, die qua oxidatiegraad tussen groene en zwarte thee in zit. Maar dat is slechts de basis. Tie Guan Yin onderscheidt zich niet door een plaatsje op het spectrum, maar door haar ronduit exquise productieproces. Het is een thee die tot 40 handmatige stappen kan ondergaan vooraleer ze in je kopje belandt. Denk aan verwelking onder de zon, schudden in bamboemanden, oxideren, bakken, rollen, drogen, roosteren – en dan vaak nóg eens roosteren. Soms zelfs maanden later. Deze alchemie resulteert in een theeblad dat zich bij infusie ontvouwt als een hand die een geheim openbaart.
Wat deze thee z’n iconische status verleent, is z’n unieke aromatisch profiel: bloemig, boterachtig, mineraal, soms zelfs met subtiele orchideeën- en gardeniatonen. Maar geen enkele Tie Guan Yin smaakt hetzelfde. De variatie tussen lentepluk (chuncha) en herfstpluk (qiucha), de mate van roostering, het type cultivar (bijvoorbeeld het originele Tie Guan Yin-ras of moderne klonen), en zelfs het water waarmee je zet, beïnvloeden het eindresultaat. Dit maakt het proeven van Tie Guan Yin een bijna mystieke bezigheid.
Traditioneel versus modern: twee werelden Tie Guan Yin
Wie ooit in een theehuiskamer in Quanzhou of Xiamen een echte ‘lao Tie Guan Yin’ heeft geproefd – een zwaar geroosterde, donkere variant – weet dat deze thee niets gemeen heeft met de lichtgroene, bijna flirterige Tie Guan Yin’s die tegenwoordig in Westerse webshops circuleren. De moderne variant (nu veelal uit Anxi) is licht geoxideerd en licht geroosterd, waardoor de thee een uitgesproken bloemig karakter krijgt. Dit type is doorgaans geliefd bij beginnende liefhebbers die op zoek zijn naar toegankelijkheid.
De traditionele Tie Guan Yin daarentegen – ook wel ‘nongxiang’ genoemd – is dieper, donkerder, gelaagder. De bladeren ondergaan meerdere roastings op houtskoolvuur, een techniek die met de grootste precisie (en vooral: ervaring) wordt uitgevoerd. Deze thee is minder vluchtig, maar ook minder vergevingsgezind. Te heet water, te lange infusie, een slecht gekozen gaiwan, en je bederft het hele samenspel. Maar als je het juist doet, is het alsof je een eeuwenoude tempel binnenstapt: stil, rokerig, sereen.
Wie Tie Guan Yin slechts kent van flauwe, flirterige thee in een kartonnen doosje uit de supermarkt, kent haar dus eigenlijk niet. Dat is alsof je denkt dat je Mozart begrijpt omdat je een riedeltje uit een reclame herkent.
Hoe zet je Tie Guan Yin op waardige wijze?
Een ware Tie Guan Yin verdraagt geen haast. Gongfu-cha is hier niet optioneel, maar verplicht. Een gaiwan of kleine Yixing-theepot is essentieel. Gebruik bij voorkeur gefilterd of zacht bronwater – hard leidingwater versmoort het delicate aroma. De temperatuur? Rond de 95°C voor traditionele Tie Guan Yin; iets lager – zo’n 85-90°C – voor moderne, lichtere types. En dan nog een persoonlijke tip: verwarm je theepot of gaiwan op voorhand en spoel de bladeren kort voor met heet water, om ze te ‘wekken’ (dat is geen poëzie, dat is wetenschap 🔬).
Infuseer kort, 20 à 30 seconden voor de eerste trek, en verleng geleidelijk. De magie zit in de herinfusies: een goede Tie Guan Yin geeft gemakkelijk zes tot acht infusies, en bij topkwaliteit zelfs meer. Elke ronde onthult een ander facet. De eerste slok is als het openen van een lakdoos – je weet dat er iets waardevols in zit, maar het komt slechts in laagjes vrij.
Drink de thee in stilte. Of als je dan toch een gesprek voert, dan over onderwerpen die het waard zijn. Over herinneringen. Over verlies. Over muziek. Over oude tempels in bergdorpen en de geur van natte stenen na een zomerse regenbui. ☔
Welke Tie Guan Yin moet je kiezen? Een kwestie van terroir, stijl en budget
De meest prestigieuze Tie Guan Yin komt zonder discussie uit Anxi, Fujian. Binnen Anxi heb je weer subregio’s zoals Gande, Xianghua, en Xiping, die elk hun signatuur hebben. De Gande-Tie Guan Yin is beroemd om z’n uitbundige bloemenaroma, terwijl Xiping een strakker profiel biedt met meer minerale diepgang. Maar wees gewaarschuwd: de markt is overspoeld met imitaties, blends, en ‘Tie Guan Yin-style’ oolongs uit heel Zuid-China. Een goedkope Tie Guan Yin van €5 per 100g is geen Tie Guan Yin. Punt. Die komt waarschijnlijk uit Guangdong of zelfs uit Vietnam, met enkel de naam als decoratie.
Wil je kwaliteit? Zoek dan naar handgeplukte, lentegeplukte bladeren van oude cultivars. Zoek naar theeproducenten met transparantie en ambacht. Kleine familiebedrijven in Anxi die met eerbied werken, geven vaak de meest authentieke ervaring. En ja, dat kost. Maar Tie Guan Yin drink je niet elke dag. Net zomin als je elke dag een Rothko boven de sofa hangt.
Persoonlijk raad ik aan te beginnen met een ‘zhongqing Tie Guan Yin’ – medium roast, medium oxidatie – zodat je zowel het bloemige als het geroosterde karakter leert kennen. En als je écht durft: zoek dan een oude ‘chen Tie Guan Yin’, een thee die jaren heeft gerust in kleipotten, af en toe opnieuw geroosterd om z’n ziel te bewaren. Deze theesoorten zijn als oude manuscripten – je leest ze niet met je ogen, maar met je geest.
Een mooie keuze is de Tie Guan Yin van AMBAR Tea die je ook op de foto’s in dit artikel kan zien. Een mooie thee tegen een correcte prijs!
Waarom Tie Guan Yin geen thee is, maar een ritueel
Je drinkt Tie Guan Yin niet zoals je een dorstlesser drinkt. Je ondergaat haar. Je interpreteert haar. Je leert van haar. Zoals een boeddhist een sutra reciteert, zo schenk je Tie Guan Yin uit. Met focus. Met eerbied. En met het besef dat wat je in handen hebt, niet zomaar een product is, maar de geconcentreerde erfenis van generaties theemeesters, van de vochtigheid van de mistige bergen, van de wijsheid van zuurstof en tijd.
De geur van een goede Tie Guan Yin blijft urenlang in je kopje hangen. Zelfs de lege gaiwan draagt haar echo als parfum. Probeer het maar eens: ruik aan een kopje een uur nadat het leeg is. Wat je ruikt, is een herinnering. En herinneringen zijn zeldzamer dan smaken.
Tie Guan Yin is geen thee voor iedereen. Gelukkig maar. Want haar waarde ligt juist in het feit dat ze niet massaal begrepen wordt. Dat ze veeleisend is. Onaangepast. En ronduit geniaal. Wie bereid is om z’n ego aan de kant te schuiven en zich open te stellen voor haar diepten, zal worden beloond – niet met spektakel, maar met subtiliteit. En die is, zoals altijd, voor de fijnproever. 🫖
