Er zijn theesoorten die men drinkt. Er zijn ook theesoorten die men bestudeert, bewondert, ruikt, herkauwt als een filosofisch aforisme. Lapsang Souchong, ook bekend onder zijn originele naam Zhengshan Xiaozhong (正山小种), behoort zonder enige twijfel tot de laatste categorie. Deze zwartgerookte thee uit de Wuyi-bergen in Fujian is niet zomaar een curiositeit voor avontuurlijke smaakpapillen; het is een cultureel artefact, een liquidum dat tegelijk naar geschiedenis, woud en kampvuur ruikt. En ja, het is een theesoort die je haat óf aanbidt — iets daartussen bestaat niet.
Wat maakt Lapsang Souchong zo eigenaardig en onvergelijkbaar?
Het meest opvallende kenmerk van Lapsang Souchong is ontegensprekelijk zijn rookaroma. Maar vergis u niet: we spreken hier niet over een luie rokerigheid zoals je die vindt in een goedkope barbecuesaus. Nee, dit is rook zoals rook bedoeld is: diep, edel, fluweelachtig, doordrenkt van eeuwenoude dennenhoutvuren en bergnevels. Een goed gemaakte Lapsang ruikt niet naar verbrand rubber, maar naar een herfstwandeling in een dennenbos net na een jachtkamp 🦌. De smaak is vol, aards, soms zelfs vlezig, met een zweem van leer, hars en zwarte pruimen. Bij de fijnere varianten duikt zelfs een hint van cacao of zwart leer op, alsof je lippen zich begeven op het erfgoed van een Chinese mandarijnenkamer uit de 18e eeuw.
De traditionele productiemethode, waarbij de theebladeren boven open dennenhouten vuren worden gedroogd, is ronduit ambachtelijk. De kwaliteit hangt niet alleen af van het hout, maar ook van de afstand tot het vuur, de timing van het drogen, de herkomst van het blad en — niet onbelangrijk — de vaardigheid van de theemeester. Er is een wereld van verschil tussen industriële Lapsang (vaak ondrinkbaar) en artisanale versies uit Tong Mu Guan, het geboortedorp van deze thee. Tong Mu is eigenlijk beschermd gebied: enkel thees die dáár geproduceerd worden mogen de naam ‘Zhengshan’ dragen.
Een geurige geschiedenis: van oorlog naar aristocratie
De oorsprong van Lapsang Souchong is legendarisch en, zoals het hoort bij legenden, lichtjes onbetrouwbaar maar des te boeiender. Men zegt dat de theeboeren uit het Wuyi-gebergte hun thee in allerijl boven vuur droogden toen soldaten oprukten — in een poging om hun oogst te redden van vernietiging. Het resultaat? Een thee met een uitgesproken rooksmaak die aanvankelijk werd beschouwd als “geflopt”. Totdat Europese handelaren het proefden en compleet verkocht waren aan dit rokerig wonder. De Britten, die ook al verliefd waren op keemun en darjeeling, namen Lapsang op in hun collecties. Winston Churchill zou zweren bij zijn dagelijkse kop Lapsang — een detail dat verklaart waarom zijn toespraken soms rokerig van toon waren ☁️.
Later werd deze thee een geliefkoosd exportproduct naar Rusland, waar de tsaren niet vies waren van een warme, krachtige thee die bestand was tegen het Siberisch klimaat. Het spreekt boekdelen dat Lapsang een vaste waarde werd op de menukaarten van de aristocratie. Terwijl de gewone man genoot van oolongs of goedkope poeders, nipte de elite aan theekopjes die roken alsof ze rechtstreeks uit een koninklijk jachtdomein kwamen.
Hoe drink je Lapsang Souchong op elitaire wijze?
Wie Lapsang Souchong met melk drinkt, verdient een zacht tikje op de vingers. Tenzij je de inferieure supermarktversie uit een kartonnen doos giet, is het ronduit zonde om deze thee te verdunnen. Gongfu stijl is uiteraard de enige aanvaardbare manier om een hoogstaande Lapsang te zetten: korte infusies, een kleine gaiwan of yixing-theepot, en de nodige eerbied. Water net onder het kookpunt (rond 95°C) is ideaal. Laat hem niet té lang trekken, tenzij je echt houdt van liquid kampvuur.
Qua pairing: een fijne Lapsang laat zich uitstekend begeleiden door belegen kazen (een oude comté bijvoorbeeld), donkere chocolade of zelfs wildgerechten zoals hert of patrijs. Voor wie het aandurft: probeer eens een pairing met gerookte zalm op roggebrood — de balans tussen jodium, rook en vet is subliem 🎣.
Persoonlijk drink ik mijn beste Lapsang enkel in absolute stilte. Deze thee is niet bedoeld als ‘onder-de-vergadering-doordrinker’. Hij vraagt om contemplatie, misschien een beetje melancholie, en liefst een houten omgeving met een leren fauteuil. Als ik een boek erbij neem, is het doorgaans iets van Nabokov of Kawabata. De thee verdient immers literaire tegenstand van niveau.
Welke variëteiten zijn werkelijk de moeite?
De term ‘Lapsang Souchong’ wordt vaak te generiek gebruikt, en dat is een ware plaag voor de fijnproever. Er zijn verschillende subtypes, afhankelijk van de precieze productiemethode, het gebruikte houttype, en de herkomst van het blad. De allerbeste Lapsangs komen — zoals eerder gezegd — uit Tong Mu Guan, een piepklein dorp in de Wuyi-regio. Daar worden ze vaak aangeduid als ‘Zhengshan’ (正山), wat letterlijk ‘originele berg’ betekent, om ze te onderscheiden van de meer commerciële ‘Waishan’ (外山), of buitenbergvarianten.
Er bestaan ook unsmoked versies, die verrassend elegant zijn en tonen van rood fruit combineren met zachte honing. Sommigen beweren zelfs dat dít de oorspronkelijke Lapsang was, en dat de rokerigheid later is toegevoegd om de theebladeren sneller te drogen. Wat ook waar moge zijn: een ongerookte Lapsang is een nobel alternatief voor wie allergisch is aan vuur, maar wel een diepe oxidatie wil proeven zonder rooksluier.
En dan zijn er de premium single bush varianten, geoogst van oude theestruiken die diep geworteld zitten in granieten bodemlagen, en gerookt met harsarm dennenhout. Deze zijn zeldzaam, peperduur en ronduit spectaculair. Eén infusie opent als een Japans houthok en eindigt als een wandeling door een vergeten bibliotheek met perkamenten folio’s 📚.
Is Lapsang Souchong iets voor iedereen?
Neen. Absoluut niet. Deze thee is géén allemansvriend. Hij is uitgesproken, temperamentvol, bijna narcistisch in zijn zintuiglijke aanwezigheid. Maar precies daarom verdient hij zijn plaats in de canon van de grote theeën. Hij is net zoals een goed gerijpte Islay-whisky — je houdt ervan of je blijft er ver vandaan. Maar zelfs als je hem niet apprecieert, ben je het hem schuldig om hem op zijn minst één keer ernstig te proberen, met alle aandacht die je kunt opbrengen.
En wees gewaarschuwd: eens je een echte Tong Mu Guan Lapsang hebt geproefd, wordt de supermarktversie ondrinkbaar. Je smaakpalet zal zich verheven voelen, en al het andere zal banaal lijken. Maar dat is de prijs van aristocratische finesse. 👑
